Có những đứa trẻ suốt những năm đi học luôn đứng đầu lớp, sở hữu những bảng điểm khiến ba mẹ tự hào. Nhưng khi bước ra khỏi cánh cổng trường học, các con lại loay hoay trước những lựa chọn của cuộc đời, không biết mình thực sự giỏi gì, muốn gì và phù hợp với con đường nào. Ngược lại, cũng có những đứa trẻ từng không sở hữu bảng điểm quá nổi bật nhưng khi trưởng thành lại tìm được đúng môi trường, phát huy được thế mạnh và tạo ra những giá trị rất riêng.
Vậy điều gì đã tạo nên sự khác biệt? Có phải chúng ta đã quá quen với việc dùng điểm số để trả lời một câu hỏi mà điểm số vốn không thể trả lời đầy đủ: “Đứa trẻ này có tài năng hay không?”
1. Một bảng điểm có thể nói rất nhiều về con — nhưng không thể nói tất cả
Điểm số không vô nghĩa. Một kết quả học tập tốt có thể phản ánh nhiều điều tích cực: khả năng tiếp thu kiến thức, trí nhớ, năng lực ngôn ngữ, suy luận logic, mức độ chăm chỉ, khả năng đáp ứng yêu cầu học tập hay sự kiên trì của một đứa trẻ. Nhưng vấn đề xuất hiện khi điểm số từ một chỉ báo trở thành “chiếc thước duy nhất” mà người lớn sử dụng để đánh giá năng lực của con.
Không phải vì việc học giỏi không quan trọng mà bởi cuộc sống đòi hỏi một tổ hợp năng lực rộng hơn rất nhiều so với khả năng đạt điểm cao trong một số môn học.
Các nghiên cứu của OECD những năm gần đây cũng nhấn mạnh rằng bên cạnh năng lực nhận thức và kiến thức học thuật, những kỹ năng xã hội – cảm xúc như sự kiên trì, tự kiểm soát, tò mò, khả năng hợp tác và điều hòa cảm xúc có liên hệ với thành tích học tập, định hướng nghề nghiệp, hiệu quả công việc, sức khỏe và chất lượng cuộc sống.
Nói cách khác: Điểm số là một phần của bức tranh. Nhưng một đứa trẻ lớn hơn rất nhiều so với bảng điểm của mình.
2. Vì sao học rất giỏi vẫn chưa đủ để bảo đảm một tương lai thành công?
Nếu điểm số không phải toàn bộ câu chuyện, vậy điều gì đang bị bỏ sót?
Thứ nhất: Làm tốt bài kiểm tra và giải quyết vấn đề cuộc sống không hoàn toàn giống nhau
Trong trường học, một bài toán thường có dữ kiện khá rõ, yêu cầu cụ thể và một phạm vi kiến thức đã được học nhưng cuộc sống hiếm khi đưa cho chúng ta một đề bài hoàn chỉnh.
Khi trưởng thành, con có thể phải đối diện với những câu hỏi như: Nên học ngành nào? Nên tiếp tục hay từ bỏ một công việc?Làm thế nào khi thất bại? Không còn đáp án A, B, C hay D. Lúc này, kiến thức vẫn rất quan trọng nhưng con đồng thời cần khả năng thích nghi, tự nhận thức, giải quyết vấn đề, giao tiếp, kiểm soát cảm xúc, sáng tạo và đưa ra quyết định. Đó là khoảng cách giữa “biết” và “biết sử dụng điều mình biết”.
Thứ hai: Có những năng lực rất quan trọng nhưng trường học không phải lúc nào cũng đo được đầy đủ
Hãy tưởng tượng ba đứa trẻ. Một em có thể nhìn một sơ đồ phức tạp và gần như ngay lập tức hình dung được cấu trúc của nó. Một em bước vào một nhóm bạn mới và nhanh chóng cảm nhận được ai đang buồn, ai bị bỏ lại và làm thế nào để kết nối mọi người. Một em khác chỉ cần nghe một đoạn nhạc vài lần đã có thể nhận ra cao độ, tiết tấu và tái hiện nó khá chính xác. Nếu tất cả cùng làm một bài kiểm tra Toán 45 phút, những khác biệt ấy gần như biến mất.
Không phải vì những năng lực kia không tồn tại mà chỉ đơn giản là công cụ đang được sử dụng không được thiết kế để quan sát chúng.
3. Howard Gardner đã thay đổi câu hỏi về “một đứa trẻ thông minh” như thế nào?
Năm 1983, nhà tâm lý học Howard Gardner công bố cuốn Frames of Mind: The Theory of Multiple Intelligences và đề xuất Thuyết Đa trí tuệ – Theory of Multiple Intelligences (MI).
Thay vì nhìn trí thông minh như một năng lực đơn nhất có thể được phản ánh chủ yếu thông qua một chỉ số chung, Gardner đề xuất rằng con người sở hữu nhiều năng lực trí tuệ tương đối khác biệt và có thể sử dụng chúng để giải quyết vấn đề hoặc tạo ra những sản phẩm có giá trị trong bối cảnh văn hóa – xã hội. Trong mô hình phổ biến hiện nay, Gardner đề cập đến 8 dạng trí thông minh:
Trí thông minh ngôn ngữ – Linguistic Intelligence
Khả năng sử dụng ngôn ngữ một cách hiệu quả: nói, viết, kể chuyện, diễn đạt, thuyết phục và cảm nhận sắc thái của từ ngữ. Một đứa trẻ có thế mạnh này có thể thích kể chuyện, đọc sách, tranh luận, chơi chữ hoặc diễn đạt suy nghĩ bằng lời rất rõ ràng.
Trí thông minh logic – toán học – Logical-Mathematical Intelligence
Liên quan đến khả năng suy luận, phát hiện quy luật, phân tích quan hệ nguyên nhân – kết quả, làm việc với con số và giải quyết những vấn đề có cấu trúc. Đây cũng là một trong những nhóm năng lực thường có nhiều cơ hội được thể hiện trong hệ thống giáo dục truyền thống.
Trí thông minh không gian – Spatial Intelligence: Trẻ có thế mạnh này có thể đặc biệt thích bản đồ, hình khối, thiết kế, hội họa, lắp ráp hoặc hình dung một vật thể dưới nhiều góc nhìn.
Trí thông minh vận động cơ thể – Bodily-Kinesthetic Intelligence: Thế mạnh này có thể xuất hiện trong thể thao, khiêu vũ, biểu diễn, thủ công hay những hoạt động đòi hỏi sự phối hợp tinh tế giữa não bộ và vận động.
Trí thông minh âm nhạc – Musical Intelligence: Một số trẻ có thể nhớ giai điệu nhanh hơn lời nói, đặc biệt nhạy với âm thanh hoặc dễ dàng nhận ra những thay đổi rất nhỏ trong một bản nhạc.
Trí thông minh tương tác cá nhân – Interpersonal Intelligence: Khả năng nhận biết cảm xúc, động cơ, ý định và nhu cầu của những người xung quanh, từ đó tương tác và hợp tác hiệu quả. Đây là nhóm năng lực dễ bị bỏ qua nếu người lớn chỉ tập trung quan sát kết quả học tập.
Trí thông minh nội tâm – Intrapersonal Intelligence: Khả năng hiểu chính mình: cảm xúc, giá trị, động lực, mong muốn, điểm mạnh và giới hạn của bản thân. Đây cũng là nền tảng quan trọng để một người trưởng thành lựa chọn con đường phù hợp với chính mình.
Trí thông minh tự nhiên – Naturalistic Intelligence: Trẻ có thể đặc biệt quan tâm đến động vật, thực vật, môi trường, hệ sinh thái hoặc rất nhanh nhận thấy những khác biệt nhỏ trong các đối tượng tự nhiên.
Tám nhóm này được Harvard Project Zero trình bày là những thành phần chính trong Thuyết Đa trí tuệ của Gardner. Hai đứa trẻ khác nhau không nhất thiết là một đứa “thông minh hơn” và một đứa “kém thông minh hơn”. Có thể cấu hình thế mạnh của chúng đơn giản là khác nhau.
Vậy có phải cứ tìm ra “loại trí thông minh” của con là sẽ tìm ra tài năng? Không đơn giản như vậy. Gardner không đề xuất rằng mỗi người chỉ sở hữu một loại trí thông minh duy nhất. Một người có thể huy động nhiều năng lực cùng lúc và những năng lực đó có thể phối hợp với nhau trong một hoạt động. Vì vậy, sẽ là một sai lầm nếu sau một bài trắc nghiệm, người lớn lập tức kết luận: “Con thuộc nhóm âm nhạc.”; “Con không có logic.”; “Con thiên về vận động nên không hợp học thuật.” Từ một công cụ giúp chúng ta nhìn trẻ rộng hơn, cách sử dụng sai có thể vô tình tạo ra một chiếc nhãn mới.
4. Tài năng của con không phải một đáp án mà là một hành trình cần phải được khai phá
Có lẽ câu hỏi khó nhất trong hành trình làm cha mẹ không phải: “Làm thế nào để con đạt 10 điểm?” mà là: “Mình đã thực sự nhìn thấy đứa trẻ đang lớn lên trước mặt mình chưa?”
Gardner đã cho giáo dục một lăng kính có sức ảnh hưởng lớn nhắc chúng ta rằng cách con người thể hiện năng lực có thể đa dạng hơn rất nhiều so với một quan niệm đơn tuyến về sự thông minh. Tài năng không phải chiếc nhãn được dán lên con sau một lần đánh giá mà đó là sự kết hợp giữa tố chất, hứng thú, trải nghiệm, môi trường, cơ hội, quá trình rèn luyện và những lựa chọn mà con sẽ thực hiện trong tương lai.
VẬY LÀM SAO ĐỂ NHÌN RA ĐƯỢC CÁC TIỀM NĂNG ĐANG ẨN GIẤU TRONG CON?
Trong chương trình “Đánh thức tiềm năng trong con” sắp tới, ba mẹ sẽ được tiếp cận công cụ độc quyền “Giải mã tài năng trong con” giúp khám phá 8 miền tố chất và năng lực nổi bật của mỗi trẻ. Không chỉ để biết con giỏi gì, mà để hiểu con sâu hơn, đồng hành đúng hơn và không bỏ lỡ những tiềm năng đang âm thầm lớn lên mỗi ngày.
👉 Số lượng ưu đã có hạn, hãy đăng ký tham gia “Đánh thức tiềm năng trong con” để trở thành những ba mẹ đầu tiên trải nghiệm công cụ đặc biệt này.
https://eq.hocvienkimcuong.com/dayconthanhtai1
